Pankreatitte Beslenme ve Yaşam Önerileri

• Ağrı, kusma ve genel durum nedeniyle beslenme yolu hastane ekibince belirlenir.
• Hafif olguda oral beslenme klinik olarak tolere edilir edilmez, sıklıkla ilk 24–48 saat içinde başlayabilir.
• Berrak sıvı basamaklarını günlerce beklemek zorunlu değildir; düşük yağlı, yumuşak katı gıdaya doğrudan geçilebilir.
• Ağızdan beslenemeyen ağır hastada bağırsak yoluyla enteral beslenme, tam damar yoluyla beslenmeye tercih edilir.
• Safra taşı, alkol, yüksek trigliserid, ilaç veya başka neden ayrıca tedavi edilmelidir.

Başlangıçta 5–6 küçük öğün daha rahat olabilir. Fırın, ızgara, haşlama veya buharda pişirme tercih edilir; kızartma ve çok yağlı büyük öğünler azaltılır. Her ana öğünde protein bulunur. Uzun açlık ve hızlı kilo kaybından kaçınılır. Trigliseride bağlı pankreatitte yağ, basit şeker ve alkol planı daha sıkı ve kişiye özel olabilir.

• Beslenme kısıtlayıcı değil, yeterli enerji ve protein sağlayacak şekilde düzenlenir.
• Yağ otomatik olarak herkeste ciddi biçimde kısıtlanmaz.
• Yağlı, açık renkli, kötü kokulu ve zor temizlenen dışkı; ishal, şişkinlik veya kilo kaybı pankreas enzim yetersizliğini düşündürebilir.
• Kontrol edilemeyen steatore dışında yağ kısıtlamak yerine önce PERT dozu ve kullanım şekli değerlendirilir.
• Kilo kaybı/malnütrisyon varsa küçük, sık, enerji ve proteinden zengin öğünler planlanır.
• Aşırı yüksek posa gazı ve yağ kaybını artırabileceğinden uç diyetlerden kaçınılır.

PERT pankreas enzim replasman tedavisidir. Hekim reçete ettiyse ana öğünler ve enzim gerektiren atıştırmalarla birlikte alınır. Birden fazla kapsül kullanılıyorsa öğün boyunca dağıtılması gerekebilir. Doz, yenilen miktar ve belirtilere göre hekim tarafından ayarlanır; hasta kendi başına değiştirmez.

PERT gereksinimini düşündüren belirtiler: kilo/kas kaybı, yağlı-kötü kokulu dışkı, sık ishal, gaz–şişkinlik ve yağda eriyen vitamin eksiklikleri.

Akut iyileşme günü: süt/laktozsuz sütle yulaf ve muz; ara öğünde az yağlı yoğurt; öğlende tavuklu pirinç çorbası ve iyi pişmiş sebze; ara öğünde meyve–ayran; akşam fırında balık/tavuk, patates ve haşlanmış sebze.

Stabil kronik pankreatit günü: yumurta–peynir–ekmek–domates; yoğurt–meyve; ızgara tavuk–bulgur–sebze; kefir veya önerilmiş destek; fırında balık–patates/pirinç–pişmiş sebze. PERT reçete edilmişse ilgili öğün ve atıştırmalarla kullanılır.

Kronik veya tekrarlayan pankreatitte alkol bırakılmalıdır; akut pankreatitten sonra yeniden başlamadan uzman değerlendirmesi gerekir. Sigara pankreas hasarının ilerlemesini kolaylaştırabilir ve bırakılmalıdır. Bağımlılık varsa yoksunluk riski nedeniyle profesyonel destek gerekir.

Akut atakta egzersiz yapılmaz. Taburculuk sonrası kısa yürüyüşlerle başlanır. Kronik pankreatitte düzenli yürüyüş ve direnç egzersizi kas kaybını azaltmaya yardım eder; malnütrisyon varsa yoğun spor öncesi enerji/protein planı düzenlenir.

Kronik takipte kilo/kas, kan şekeri ve pankreatojenik diyabet, PERT etkinliği, A–D–E–K vitaminleri, B12, folat, demir, magnezyum ve kemik sağlığı değerlendirilir.