HPV nedir?
HPV (Human Papillomavirus) yüzden fazla alt tipi bulunan bir virüs ailesidir. Bir bölümü ciltte siğil (verruca) yaparken, mukoza tipleri anogenital bölgede siğil, hücresel değişiklikler veya bazı kanser türleriyle ilişkilendirilir. HPV çok yaygındır; cinsel aktif bireylerin büyük çoğunluğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır.
Düşük riskli ve yüksek riskli HPV tipleri
Düşük riskli tipler (başta HPV 6 ve 11) anogenital siğillerin büyük bölümünden sorumludur ve kanserle güçlü ilişkileri yoktur. Yüksek riskli tipler (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 gibi) rahim ağzı, anal, orofaringeal ve bazı diğer kanserlerle ilişkilidir. Bir kişide birden fazla HPV tipi aynı anda bulunabilir.
HPV nasıl bulaşır?
Anogenital HPV başlıca cinsel temas (vajinal, anal, oral) ve deri-mukoza temasıyla bulaşır. Prezervatif önemli bir koruyucudur ancak virüs prezervatifle kaplanmayan cilt bölgelerinden de bulaşabildiği için tam koruma sağlamaz. HPV enfeksiyonu partnerin sadakatsizliğinin göstergesi değildir; enfeksiyon yıllarca sessiz kalabilir.
HPV yıllar sonra ortaya çıkabilir mi?
Evet. HPV alındıktan aylar ile yıllar sonra siğil oluşabilir veya hiç oluşmayabilir. Bu nedenle 'yeni siğil' bulunması yakın zamanda alınmış anlamına gelmez.
Anal ve genital siğiller nasıl görünür?
Kondiloma aküminatalar çoğunlukla yumuşak, karnıbahar benzeri, tek veya çoklu, cilt/mukoza renginde lezyonlardır. Boyutları milimetreden birkaç santimetreye ulaşabilir. Perianal bölgede, penis, skrotum, vulva, vajina girişi, kasık kıvrımlarında ve anal kanal içinde görülebilirler. Genellikle ağrısızdır; bazen kaşıntı, tahriş, kanama veya ıslaklık yapabilir.
Anal kanal içinde siğil olabilir mi?
Evet. Perianal dış bölgede siğil görülen hastalarda anal kanal ve alt rektum içinde de lezyon bulunabilir. Bu nedenle proktoloji muayenesinde anoskopi/rektoskopi ile iç değerlendirme önerilir.
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğunlukla muayene ile konur. Şüpheli, atipik, tedaviye dirençli, hızla büyüyen, ülsere veya pigmente lezyonlarda biyopsi gerekir. Görünür lezyon olmayan hastalarda rutin genital HPV testi genellikle önerilmez. Kadınlarda serviks taramasında (smear/HPV testi) yüksek riskli tiplerin varlığı değerlendirilir.
Bağışıklık sistemi ve sigara
HIV, organ nakli, kemoterapi, uzun süreli kortikosteroid gibi bağışıklık baskılayan durumlarda HPV kalıcı hâle gelme ve şiddetli seyretme eğilimindedir. Sigara, HPV enfeksiyonunun temizlenmesini zorlaştıran ve serviks/anal displazi riskini artıran bir faktördür.
HPV virüsünü ortadan kaldıran ilaç var mı?
Doğrudan HPV virüsünü öldüren antiviral bir ilaç yoktur. Tedaviler görünür lezyonlara ve hücresel değişikliklere yöneliktir. Bağışıklık sistemi, düşük ve yüksek riskli HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümünü zaman içinde baskılayabilir.
Tedavi seçenekleri
| Yöntem | Kısa açıklama | Uygun durum |
|---|---|---|
| İmikimod / Podofilotoksin kremler | Lezyon üzerine hastanın kendisi tarafından uygulanır | Sınırlı sayıda, küçük dış lezyonlar |
| Kriyoterapi (soğuk uygulama) | Sıvı azot ile dondurma | Dış perianal ve genital lezyonlar |
| Elektrokoterizasyon | Elektrikle yakma | Orta boyutlu dış lezyonlar |
| Cerrahi eksizyon | Lezyonun kesilerek çıkarılması | Büyük, yaygın veya biyopsi gereken lezyonlar |
| Lazerle ablasyon | CO2 veya diyot lazer ile lezyon ortadan kaldırılır | Yaygın, tekrarlayan veya anal kanal içi lezyonlar seçilmiş hastalarda |
Gebelikte anogenital siğiller
Gebelikte hormonal ve bağışıklık değişiklikleriyle siğiller hızla büyüyebilir. İmikimod ve podofilotoksin gebelikte kullanılmaz. Cerrahi, kriyoterapi veya elektrokoterizasyon gibi lokal yöntemler kadın hastalıkları hekimi ile birlikte planlanır.
Tekrarlama neden olur?
Tedavi görünür lezyonu ortadan kaldırır; ancak çevredeki normal görünen dokuda virüs kalabilir. Bu nedenle ilk yıl içinde tekrar sık görülür. Bağışıklığın baskılanması, sigara ve yeni HPV maruziyeti tekrarlama olasılığını artırır.
Partner değerlendirmesi
Partnerlerin de muayene edilmesi önerilir; ancak partnerde lezyon bulunmaması HPV taşımadığı anlamına gelmez. Prezervatif bulaşma riskini azaltır fakat tamamen ortadan kaldırmaz.
HPV aşısı
Güncel HPV aşıları (9-valanlı aşı dâhil) hem düşük riskli (6, 11) hem yüksek riskli tiplerin bir bölümüne karşı koruma sağlar. Aşı en etkili sonucu HPV ile hiç karşılaşmamış bireylerde verir; ancak Sağlık Bakanlığı ve uluslararası kılavuzlarda belirli yaş aralıklarında yetişkinlere de önerilebilir. Aşı, mevcut bir enfeksiyonu veya siğili tedavi etmez.
Anal HPV ve anal kanser riski
Yüksek riskli HPV tipleri anal displazi ve seçilmiş gruplarda anal kanser riskini artırabilir. HIV pozitif bireyler, bağışıklığı baskılanmış hastalar ve tekrarlayan anal siğili olan kişiler daha yakın takip gerektirebilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
- Yeni fark edilen anal veya genital lezyon
- Kaşıntı, kanama, akıntı veya kötü koku
- Tekrarlayan veya tedaviye yanıtsız lezyon
- Bağışıklık baskılayan tedavi alanlarda yeni lezyon
Sık Sorulan Sorular
HPV enfeksiyonu tamamen geçer mi?
HPV virüsünü yok eden bir ilaç var mı?
HPV yalnızca cinsel ilişkiyle mi bulaşır?
HPV tanısı partnerin sadakatsiz olduğunu gösterir mi?
Her HPV tipi kansere neden olur mu?
Anogenital siğiller kendiliğinden geçebilir mi?
HPV aşısı mevcut siğilleri tedavi eder mi?
Anal kanal içindeki siğiller nasıl anlaşılır?
HPV tedavisi sırasında cinsel ilişki olabilir mi?
Erkeklerde HPV testi yapılır mı?
Anal HPV hangi hastalarda daha yakın takip edilir?
Yararlanılan Kaynaklar
- ASCRS — Clinical Practice Guidelines (Hemorrhoids, Fissure, Pilonidal)
- NHS — Piles (haemorrhoids), Anal fissure, Pilonidal sinus
- Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik
- CDC — Genital HPV Infection Fact Sheet
- WHO — Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer
- Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetlerinize uygun yaklaşım, muayene ve gerekli tetkikler sonrası belirlenir.