Neden tarama? Erken tanının önemi
Meme kanseri, dünyada ve Türkiye'de kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Türkiye'de her yıl yaklaşık 24.000 yeni meme kanseri vakası bildirilir (Sağlık Bakanlığı verileri). Ele gelmeden, sadece milimetrik düzeyde mamografi ile yakalanan meme kanserlerinde 5 yıllık sağkalım %99'a ulaşır. Bu nedenle düzenli tarama, hayat kurtarıcı bir uygulamadır.
Risk grupları nasıl belirlenir?
Ortalama risk
- Bilinen genetik mutasyon yok
- Yakın akrabada erken yaşta meme/over kanseri yok
- Daha önce göğüs bölgesine radyoterapi yok
- Önceden atipi/LCIS gibi yüksek riskli lezyon yok
Orta risk (%15-20 hayat boyu risk)
- Birinci derece akrabada (anne, kız kardeş, kız çocuk) meme kanseri öyküsü
- Geçmişte atipik duktal/lobüler hiperplazi (ADH/ALH)
- Lobüler karsinoma in situ (LCIS) öyküsü
Yüksek risk (%20'den fazla hayat boyu risk)
- BRCA1, BRCA2, PALB2, TP53 ve diğer yüksek penetranslı mutasyon taşıyıcıları
- Birinci derece akrabada bu mutasyonların bulunması (kişi test edilmemiş olsa da)
- 10-30 yaş arası göğüs bölgesine radyoterapi (örn. Hodgkin lenfoma tedavisi)
- Birden fazla yakın akrabada erken yaşta meme veya over kanseri
- Li-Fraumeni, Cowden, Bannayan-Riley-Ruvalcaba sendromları
Yaşa göre tarama önerileri (özet tablo)
| Yaş aralığı | Ortalama risk | Yüksek risk |
|---|---|---|
| 20-39 | Aylık kendi kendine muayene + her 1-3 yılda klinik muayene | Klinik muayene + risk değerlendirmesi; gerekirse meme USG |
| 25-29 | Rutin görüntüleme önerilmez | Yıllık meme MR |
| 30-39 | Klinik muayene + tartışmalı durumlarda USG | Yıllık meme MR + yıllık mamografi (BRCA'da 30 yaştan) |
| 40-49 | Yıllık ya da iki yılda bir mamografi | Yıllık mamografi + yıllık meme MR |
| 50-69 | İki yılda bir mamografi (KETEM ücretsiz) / yıllık (ACR) | Yıllık mamografi + yıllık meme MR |
| 70-74 | İki yılda bir mamografi (sağlık durumu uygunsa) | Yıllık mamografi + meme MR (yaşam beklentisine göre) |
| 75+ | Yaşam beklentisi 10 yıl üzeri ise tarama sürdürülebilir | Bireyselleştirilir |
KETEM (T.C. Sağlık Bakanlığı) önerileri
- 40-69 yaş arası tüm kadınlara iki yılda bir ücretsiz mamografi
- Tarama, ülke genelindeki KETEM (Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri) bünyesinde yapılır
- Aile hekimliği üzerinden randevu alınabilir
- Şüpheli sonuçlarda hasta ileri merkeze yönlendirilir
- 20 yaş üstü kadınlara aylık kendi kendine meme muayenesi önerilir
- Klinik meme muayenesi 20-40 yaş arası 2 yılda bir, 40 yaş üstünde yılda bir önerilir
USPSTF 2024 önerileri
- 40-74 yaş arası tüm kadınlara iki yılda bir mamografi (Grade B öneri)
- 75 yaş ve üzeri için kanıt yetersiz; bireysel karar
- Yoğun meme dokusu olanlarda ek tarama yöntemleri için kanıtlar değerlendirme aşamasında
American Cancer Society (ACS) önerileri
- 40-44 yaş: yıllık tarama isteğe bağlı başlatılabilir
- 45-54 yaş: yıllık mamografi önerilir
- 55 yaş ve üzeri: iki yılda bir mamografi (ya da hastaya göre yıllık)
- Tarama, kişinin sağlık durumu ve yaşam beklentisi 10 yıl üzerinde olduğu sürece sürdürülür
ACR ve NCCN önerileri
- ACR ve SBI: 40 yaşından itibaren yıllık mamografi
- ACR: 25-30 yaşlarında risk değerlendirmesi yapılması; yüksek riskli kadınlarda erken tarama başlatılması
- NCCN: ortalama riskte 40 yaşında yıllık mamografi; yüksek riskte yıllık mamografi + meme MR
- Tomosentez (3D mamografi), uygun olduğunda tercih edilebilir
Yüksek riskli kadınlarda tarama
- BRCA1/BRCA2 taşıyıcıları: 25 yaşında yıllık meme MR; 30 yaşından itibaren yıllık mamografi eklenir
- Genç yaşta göğüse radyoterapi öyküsü olanlar: tedaviden 8 yıl sonra ya da en geç 25 yaşında tarama başlar
- Güçlü aile öyküsü olanlarda genetik danışmanlık önerilir
- Risk değerlendirmesinde Tyrer-Cuzick veya Gail modelleri kullanılabilir
Yoğun meme dokusu olanlarda tarama
Mamografide meme dokusunun yoğun olarak raporlanması (BI-RADS C-D), kanser saptama duyarlılığını düşürebilir ve bağımsız bir risk faktörüdür. Bu hastalarda mamografiye ek olarak meme USG; seçilmiş yüksek riskli olgularda meme MR önerilebilir.
Erkeklerde meme kanseri taraması
- Erkek meme kanseri tüm meme kanserlerinin %1'ini oluşturur
- Genel popülasyonda rutin tarama önerilmez
- BRCA2 mutasyonu olan erkeklerde 35 yaşından itibaren yıllık klinik meme muayenesi ve meme farkındalığı eğitimi önerilir
- Yüksek riskli erkeklerde mamografi seçenek olarak değerlendirilebilir
Antalya'da tarama nasıl planlanır?
Antalya'da meme kanseri taraması KETEM merkezleri ve donanımlı özel sağlık kuruluşları üzerinden yapılır. Op.Dr.Gökhan ATEŞ, hastanın yaşını, aile öyküsünü, meme yoğunluğunu ve geçmiş bulgularını birlikte değerlendirerek uluslararası kılavuzlara uygun, kişiselleştirilmiş bir tarama planı oluşturur. Şüpheli mamografi/USG bulgularında ileri inceleme (tomosentez, meme MR, biyopsi) ve gerektiğinde meme cerrahisi tek merkezde yönetilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Yararlanılan Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Kanser Tarama Standartları (KETEM)
- U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF) — Breast Cancer Screening Final Recommendation, 2024
- American Cancer Society — Breast Cancer Screening Guidelines for Women
- NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology — Breast Cancer Screening and Diagnosis
- ACR Appropriateness Criteria — Breast Cancer Screening
- Monticciolo DL et al. Breast Cancer Screening in Women at Higher-Than-Average Risk: Recommendations from the ACR. J Am Coll Radiol. 2018;15(3):408-414.
- WHO — Breast Cancer Fact Sheet
- IARC Handbook of Cancer Prevention Volume 15 — Breast Cancer Screening
- T.C. Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik
Muayene ve Değerlendirme İçin Bilgi Al
Genel cerrahi, safra kesesi ve karaciğer hastalıkları, fıtık cerrahisi, proktoloji ve kolorektal cerrahi, obezite ve metabolik cerrahi, meme hastalıkları ve tiroid/paratiroid hastalıklarında değerlendirme için Op.Dr.Gökhan ATEŞ ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetlerinize uygun yaklaşım, muayene ve gerekli tetkikler sonrası belirlenir.